Αδριανός, ο αυτοκράτορας που λάτρεψε την Αθήνα

Αυτοκράτορας της Ρώμης, ιδιοφυής, δραστήριος και πνευματώδης, ο Πόπλιος Αίλιος Αδριανός ηγήθηκε της πανίσχυρης Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας επί 29 χρόνια (117-138 μ.Χ.). Στο διάστημα αυτό έκανε πράξη την αγάπη του για την Αθήνα, προικίζοντας την με σημαντικά έργα που μεταμόρφωσαν τον αστικό ιστό της. Δικά του έργα είναι η Βιβλιοθήκη του Αδριανού, το Αδριάνειο Υδραγωγείο, η αποπεράτωση του ναού του Ολυμπίου Διός, η μνημειακή γέφυρα στον ελευσινιακό Κηφισό, η Πύλη του Αδριανού, το Πάνθεον, που ήταν πιθανόν ο ψηλότερος ναός της αρχαίας Ελλάδας, κ.ά.

Άποψη της έκθεσης. Αριστερά διακρίνεται κεφαλή του Αδριανού και δεξιά αγαλμάτιο του Αντίνοου (2ου αι. μ. Χ.), του αγαπημένου του νεαρού Έλληνα από τη Βιθυνία της Μικράς Ασίας. © Εφορεία Αρχαιοτήτων Αθηνών.

Η αγάπη του Αδριανού για την Αθήνα κρατούσε από την εφηβική ηλικία του, κατά την οποία αφοσιώθηκε με τόσο πάθος στην ελληνική παιδεία ώστε να τον αποκαλούν Graeculus (Γραικύλο), δηλαδή μικρό Έλληνα. Η Αθήνα, την οποία πρόβαλλε ως κοιτίδα του πνεύματος, του ανταπέδωσε την αγάπη και τις ευεργεσίες του. Αγάλματα του Αδριανού στην Ακρόπολη και την Αγορά υποδεικνύουν συλλατρεία με την Αθηνά και τον Ελευθέριο Δία, ενώ λατρεύτηκε και ως νέος Διόνυσος. Με αφορμή την επέτειο των 1.900 ετών από την ανάρρησή του στο θρόνο, η σύγχρονη Αθήνα τιμά τον φιλέλληνα αυτοκράτορα με την έκθεση «ΑΔΡΙΑΝΩΙ ΣΩΤΗΡΙ ΚΑΙ ΚΤΙΣΤΗΙ»». Η έκθεση διοργανώθηκε από την Εφορεία Αρχαιοτήτων Αθηνών στο προσφάτως αποκατεστημένο Φετιχιέ Τζαμί στη Ρωμαϊκή Αγορά, φιλοξενεί πλούσιο εποπτικό υλικό και θα διαρκέσει έως 31 Ιουλίου 2018. «Σκοπός είναι να φωτίσουμε την προσωπικότητα του Αδριανού, το οικοδομικό του πρόγραμμα στην Αθήνα και πώς η πόλη ανταπέδωσε την εύνοια που της έδειξε», λέει η Διευθύντρια της Εφορείας Αρχαιοτήτων Αθηνών Ελένη Μπάνου.

"Με τίτλο «Αδριανός σωτήρ και κτίστης» η έκθεση παρουσιάζει το οικοδομικό έργο του φιλέλληνα Ρωμαίου αυτοκράτορα στην Αθήνα, όπως επίσης τη λατρεία του και την ανταπόδοση των ευεργεσιών του από την πόλη

Η Βιβλιοθήκη του Αδριανού ήταν το μεγαλοπρεπέστερο νέο κτίριο του Ρωμαίου Αυτοκράτορα  στην Αθήνα. Ολοκληρώθηκε το 131/132 μ.Χ., στέγαζε τη βιβλιοθήκη ή και τα αρχεία της πόλης και πιθανώς και λατρεία του αυτοκράτορα.

Φωτισμένη βασιλεία
Ο Αδριανός διαδέχθηκε τον Τραϊανό, τον οποίο ακολουθούσε σχεδόν πάντα στις εκστρατείες του εκτός Ρώμης. Από αυτόν παρέλαβε τη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία στη μεγαλύτερη έκταση που είχε στην ιστορία της. Ο ίδιος την υπηρέτησε με τον καλύτερο τρόπο: οργάνωσε αρτιότερα τη διοίκηση, προτιμούσε τη διπλωματική επίλυση των διαφορών αντί του πολέμου, χάραξε εφικτά σύνορα, ίδρυσε πόλεις και εργάστηκε για τη συνοχή της αυτοκρατορίας. Παράλληλα, αξιοποίησε καινοτόμες τεχνολογίες και καθιέρωσε πρότυπα αρχιτεκτονικού σχεδιασμού, μεταμορφώνοντας τον αστικό ιστό της Ρώμης και άλλων πόλεων. Οι ελληνόφωνες πόλεις των ανατολικών επαρχιών γνώρισαν μία νέα περίοδο ευδαιμονίας με τον Αδριανό, ο οποίος αναζωογόνησε την οικονομία και συνέβαλε στην πολιτισμική αναγέννηση του 2ου αι. μ.Χ. Αναγνωρίζοντας τη φωτισμένη βασιλεία του, οι ανατολικές επαρχίες της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας τον τιμούσαν ως «Ολύμπιο» - τίτλος που είχε αποδοθεί μόνο στον Δία και τον Περικλή.

Πρόπλασμα της Βιβλιοθήκης του Αδριανού. Ρώμη, Museo della Civilita Romana.

Τα ταξίδια στην Αθήνα
Ο φιλέλληνας αυτοκράτορας επισκέφθηκε την Αθήνα τρεις φορές και διέμεινε σε αυτήν για μεγαλύτερο διάστημα από οποιαδήποτε άλλη πόλη πλην της Ρώμης. Στο πρώτο ταξίδι του, περί το έτος 112 μ.Χ., εκλέχθηκε Επώνυμος Άρχοντας. Το έτος 124 μ.Χ., αυτοκράτορας πλέον, ο Αδριανός μυήθηκε στα Ελευσίνια Μυστήρια, μεταρρύθμισε το πολίτευμα των Αθηναίων αποκαθιστώντας τον αριθμό των 500 βουλευτών της Κλεισθένειας Βουλής και ρύθμισε φορολογικά θέματα. Περιηγήθηκε στην Πελοπόννησο, ίδρυσε και αναστήλωσε μνημεία και τον επόμενο χρόνο επέστρεψε στην Αθήνα όπου εγκαινίασε το μεγαλεπήβολο οικοδομικό του πρόγραμμα. Στο επόμενο ταξίδι του (128-129 μ.Χ.) επισκέφτηκε τη Σπάρτη όπου εκλέχθηκε «πατρονόμος» και εξασφάλισε τη συναίνεση επιφανών οικογενειών της Αθήνας και της Σπάρτης για τη δημιουργία του Κοινού των Ελλήνων, όραμα του Περικλή από το 450 π.Χ.

"Από τον Αδριανό αποπερατώθηκε ο ναός του Ολυμπίου Διός στην Αθήνα που συμπεριλαμβάνεται στους μεγαλύτερους του αρχαίου κόσμου και μόνο για τους κίονές του χρησιμοποιήθηκαν 15.500 τόνοι πεντελικού μαρμάρου, ποσότητα τετραπλάσια από εκείνη που χρειάσθηκε για τους κίονες του Παρθενώνα

Ο ναός του Ολυμπίου Διός. Ήταν ένας από τους μεγαλύτερους ναούς του αρχαίου κόσμου, άρχισε να οικοδομείται τον 6ο αι. π.Χ. και αποπερατώθηκε από τον Αδριανό, ο οποίος και τον εγκαινίασε το 131/132 μ.Χ. © Υπουργείο Πολιτισμού και Αθλητισμού.

Λάτρης του ελληνικού πολιτισμού, ο Αδριανός ίδρυσε το 131/132 το Πανελλήνιο και καθιέρωσε τους ομώνυμους αγώνες. Ο θεσμός ήταν ένα ομοσπονδιακό σώμα στο οποίο συμμετείχαν 30 τουλάχιστον πόλεις από τρεις ηπείρους, που μπόρεσαν να αποδείξουν την ελληνική καταγωγή τους. Τόπος των συνελεύσεων του Πανελληνίου ήταν η Αθήνα, γεγονός που ενίσχυσε τον ρόλο της ως ομφαλού του ελληνικού κόσμου. Υλική έκφανση του οράματος του Αδριανού να καταστήσει την Αθήνα κέντρο των ανατολικών επαρχιών αποτελούν επίσης τα κτίρια και οι υποδομές που απόκτησε η πόλη της Παλλάδος επί των ημερών του.

Το Θέατρο του Διονύσου Ελευθερέως στη νότια πλαγιά της Ακρόπολης των Αθηνών. Στα χρόνια του Αδριανού η σκηνή και οι πάροδοι του θεάτρου διακοσμήθηκαν με αγάλματα. © Υπουργείο Πολιτισμού και Αθλητισμού.

Ναός Ολυμπίου Διός, Βιβλιοθήκη Αδριανού
Ξεκινάμε από τον Ναό του Ολυμπίου Διός, μνημείο που αποτελεί σημείο αναφοράς στην καρδιά της σημερινής Αθήνας. Η οικοδόμησή του ξεκίνησε από τους Πεισιστρατίδες, τον 6ο αι. π.Χ., ενώ από τις μεταγενέστερες προσπάθειες για την αποπεράτωσή του, σημαντικότερες είναι εκείνες του Λυκούργου, τον 4ο αι. π.Χ., και του βασιλιά της Συρίας Αντιόχου Δ' του Επιφανούς, περί το 175 π.Χ. Ο ναός αποπερατώθηκε τελικά από τον Αδριανό, ο οποίος και τον εγκαινίασε το 131/132 μ.Χ. Ο αδριάνειος ναός ήταν από τους μεγαλύτερους του αρχαίου κόσμου και μόνο για τους κίονές του χρησιμοποιήθηκαν 15.500 τόνοι πεντελικού μαρμάρου, ποσότητα τετραπλάσια από εκείνη που χρειάσθηκε για τους κίονες του Παρθενώνα.

Αδριάνειο Υδραγωγείο. Είχε μήκος 25 χιλιομέτρων και θεωρείται μία από τις μεγαλύτερες σήραγγες του ρωμαϊκού κόσμου. Η κατασκευή του δείχνει τη μέριμνα του Αδριανού για τη βελτίωση της ποιότητας ζωής των Αθηναίων. © Εφορεία Αρχαιοτήτων Αθηνών.

Η Βιβλιοθήκη του Αδριανού, ένα μεγαλοπρεπέστατο οικοδόμημα που ολοκληρώθηκε το 131/132 μ.Χ., επιβεβαιώνει πόσο σημαντική ήταν η Αθήνα στην ιεράρχηση των ενδιαφερόντων του αυτοκράτορα, ώστε να κτίσει εκεί και όχι στη Ρώμη ένα τέτοιο κτίριο. Το Πάνθεον των Αθηνών, από το οποίο σώζονται κατάλοιπα ανατολικά της Βιβλιοθήκης, συνδύαζε πιθανότατα τη λατρεία των θεών και του θεοποιημένου Αδριανού. Κατάλοιπα σώζονται και από το Γυμνάσιο που ίδρυσε ο Αδριανός στην Αθήνα, τα οποία αποκαλύφθηκαν στην περιοχή του Κυνοσάργους, μεταξύ των οδών Βουλιαγμένης και Καλλιρρόης.

Μεγάλο ήταν το ενδιαφέρον του Αδριανού και για τη λαμπρή εορτή των Διονυσίων στο Ιερό του Διονύσου Ελευθερέως, στη νότια κλιτή της Ακρόπολης. Θέλοντας να συνδέσει το όνομά του με την ακτινοβολία της εορτής και την πνευματική αίγλη της Αθήνας, ο Αδριανός έγινε δύο φορές αγωνοθέτης στους Διονυσιακούς Αγώνες, δηλαδή ανέλαβε τη χρηματοδότη της μεγάλης εορτής. Η πρόσοψη της διώροφης σκηνής και οι πάροδοι του θεάτρου διακοσμήθηκαν με αγάλματα, ενώ υπήρξαν και κάποιες αλλαγές στο κοίλο.

Κορμός θωρακισμένου ανδριάντα του Αδριανού, στον οποίο δεσπόζει η Αθηνά. Στεφανωμένη από δύο νίκες, η θεά πατά τη Λύκαινα η οποία θηλάζει τους δίδυμους Ρωμύλο και Ρώμο, μυθικούς ιδρυτές της Ρώμης. Αρχαία Αγορά. © Εφορεία Αρχαιοτήτων Αθηνών.

Αδριάνειο Υδραγωγείο, Πύλη Αδριανού
Το Αδριάνειο Υδραγωγείο αποτέλεσε σημαντικότατο έργο υποδομής, καταδεικνύοντας τη μέριμνα του φιλέλληνα αυτοκράτορα για τη βελτίωση της ποιότητας ζωής των Αθηναίων. Με μήκος 25 χιλιομέτρων, θεωρείται μία από τις μεγαλύτερες σήραγγες του ρωμαϊκού κόσμου και επίτευγμα σχεδίασης και χάραξης υπόγειου έργου. Άρχισε να κατασκευάζεται το 125 μ.Χ. και ολοκληρώθηκε το 140 μ.Χ. από τον διάδοχο του Αδριανού, Αντώνιο τον Ευσεβή, όπως αναγραφόταν και σε επιγραφή που βρισκόταν στο επιστύλιο της μνημειώδους πρόσοψης της αρχαίας Δεξαμενής (στη θέση της οικοδομήθηκε το νεότερο κτίριο στην ομώνυμη πλατεία στο Κολωνάκι).

Πληροφορίες: Έκθεση «Αδριανός σωτήρ και κτίστης», Φετιχιέ Τζαμί, οδός Πελοπίδα & Πανός (εντός της Ρωμαϊκής Αγοράς), Αθήνα. Διάρκεια έως 31 Ιουλίου 2018. Η Εφορεία Αρχαιοτήτων Πόλης Αθηνών προσφέρει δωρεάν ξεναγήσεις στο ευρύ κοινό και σε μαθητές του Γυμνασίου -  Λυκείου έως τις 26 Ιουλίου, κάθε Πέμπτη 11.00-12:00. Δηλώσεις συμμετοχής: 210 9238175 (εσωτ. 409).

Το αποκατεστημένο Φετιχιέ Τζαμί όπου φιλοξενείται η έκθεση «Αδριανός σωτήρ και κτίστης». Οικοδομήθηκε το διάστημα 1456-1500 και βρίσκεται εντός της Ρωμαϊκής Αγοράς της Αθήνας. © Εφορεία Αρχαιοτήτων Αθηνών.

 

Η Πύλη του Αδριανού. Ορόσημο ανάμεσα στην παλιά Αθήνα του Θησέα και τη νέα πόλη του Αδριανού, η Πύλη οικοδομήθηκε από την αθηναϊκή πολιτεία για να τιμήσει τον φιλέλληνα αυτοκράτορα.

Έχοντας μυηθεί στα Ελευσίνια Μυστήρια, ο Αδριανός έδωσε εντολή να κατασκευαστεί μία γέφυρα στον ελευσινιακό Κηφισό, ορατή έως σήμερα, προκειμένου να διευκολύνει την πορεία της Ιεράς Πομπής. Η γέφυρα κτίσθηκε περίπου ένα χιλιόμετρο βορειοανατολικά του Ιερού της Δήμητρος και Κόρης, σε ένα επικίνδυνο σημείο, όπου ο ποταμός συνήθως πλημμύριζε. Όσον αφορά, τέλος, τη γνωστή μας Πύλη του Αδριανού, η ανέγερσή της έγινε από την αθηναϊκή πολιτεία για να τιμήσει τον Αδριανό. Αποπερατώθηκε το 131/132 μ.Χ. και από αυτήν πρέπει να διήλθε ο αυτοκράτορας όταν εγκαινίασε τον ναό του Ολυμπίου Διός. Σύμφωνα με δύο επιγραφές χαραγμένες πάνω από την αψίδα (δυτική και ανατολική όψη), η Πύλη ήταν ένα ορόσημο ανάμεσα στην παλιά Αθήνα του Θησέα και την νέα πόλη του Αδριανού.

Ορατή έως σήμερα είναι η γέφυρα στον ελευσινιακό Κηφισό, έργο του Αδριανού με την ευκαιρία της μύησής του στα Ελευσίνια μυστήρια, το 125 μ.Χ. Κτισμένη σε ένα επικίνδυνο σημείο, όπου ο ποταμός πλημμύριζε συχνά, διευκόλυνε την πορεία της Ιεράς Πομπής. © Εφορεία Αρχαιοτήτων Αθηνών.

Στο πλαίσιο της έκθεση «Αδριανός σωτήρ και κτίστης» εκδόθηκε ένα προσεγμένο, αναμνηστικό έντυπο, από το οποίο αντλήθηκαν οι πληροφορίες αυτού του κειμένου. Χορηγοί της έκθεσης είναι το Ίδρυμα Π. & Α. Κανελλοπούλου και η Ένωση Φίλων Ακροπόλεως.

 

Active Destinations


  • E learning University of Athens
  • 5 Stadiou Str., zip code 10562, Athens, Greece
  • email: info@yougoculture.com